27 maja 2026 roku, dwa tygodnie po wizycie Trumpa i jego spotkaniu z przywódcą KPCh i ChRL Xi Jinpingiem, i tydzień po wizycie w Pekinie Putina, National Interest opublikował świetną, syntetyczną i kompleksową analizę autorstwa dr Jing Ge pod tytułem „How to understand the China-Russia Axis”. Autorka jest doktorantką pracującą m.in. jako wykładowca na Florida International University i zajmuje się m.in. stosunkami międzynarodowymi, zwłaszcza problematyką Azji Wschodniej i Pacyfiku.
Główne mechanizmy strategicznej symbiozy
Streszczona i omówiona tutaj analiza w sposób kompleksowy i szczegółowy wyjaśnia podstawowe mechanizmy funkcjonowania groźnej dla świata osi Pekin-Moskwa. Rosja i Chiny nie posiadają sojuszu w stylu NATO, ale są tworzą bliski sojusz tam, gdzie jest to istotne. Wizyta rosyjskiego prezydenta Władimira Putina w Pekinie w dniach 19-20 maja (niemal tydzień po podróży prezydenta Donalda Trumpa do Chin) zapowiada coś bardziej trwałego i potencjalnie trudniejszego do zwalczania: oś Chiny-Rosja, która staje się zinstytucjonalizowana, zdolna do działań i znormatyzowana – tak zaczyna analizę Jing Ge. Choć autorka omawia mechanizmy osi Pekin-Moskwa z perspektywy Stanów Zjednoczonych oraz zagrożenia, jakie układ ten stanowi dla USA, to oczywistą sprawą jest to, że jest to zagrożenie dla całego świata.
Główne niebezpieczeństwo dla USA (ale i całego świata) ze strony sojuszu Pekin-Moskwa nie polega, zdaniem Jing, na pełnej zbieżności decydentów z ChRL i Federacji Rosyjskiej we wszystkim i pełnej zbieżności interesów; te rozbiegają się na przykład w Azji Środkowej, Arktyce, na rynku technologicznym i równowadze sił w Eurazji. Jednak Chiny i Federacja Rosyjska – jak pisze Jing – budują [...] głębię instytucjonalną, schematy działania, połączenia technologiczne i wspólny język polityczny wystarczające do koordynacji nawet, gdy ich interesy nie są takie same. To sprawia, że wizyta Putina w Pekinie jest sygnałem, że Chiny i Rosja próbują przekształcić partnerstwo – wynikające po części z presji – w długoterminowe ramy strategiczne obejmujące bezpieczeństwo, energię, finanse, transport, sztuczną inteligencję, nawigację satelitarną, przestrzeń kosmiczną i narracje dotyczące porządku międzynarodowego. Rezultatem nie musi być sojusz w stylu NATO. Bardziej prawdopodobne jest przybranie bardziej elastycznej formy – operatywnego systemu koordynacji przeciwko sile Stanów Zjednoczonych w wielu domenach.
Tutaj pojawiają się kwestie, które trzeba dopowiedzieć i wyjaśnić. Po pierwsze, ekspansja w Arktyce, na Dalekiej Północy czy całej Eurazji (nie tylko Azji Środkowej) to akurat te obszary, które Federacja Rosyjska i komunistyczne Chiny mogą opanować jedynie w ramach dwustronnej, strategicznej współpracy. Po drugie, strategiczny luźny sojusz nie jest ani po części spowodowany jakąkolwiek presją ze strony USA czy innych państw. Sojusz wynika z metapolitycznej i politycznej „wspólnoty genetycznej” ChRL i Federacji Rosyjskiej. Zarówno ChRL, jak i Federacja Rosyjska to państwa komunistyczne: w Chinach panuje komunizm jawny z centralną rolą partii komunistycznej, zaś w Rosji panuje „komunizm ukryty” z centrum dyspozycji politycznych w postaci „korporacji czekistów”. Po trzecie, dążenie do obalenia pozycji USA to droga wyższego celu Komunistycznej Partii Chin i czekistowskiego „Zarządu”. Najważniejszym celem osi Pekin-Moskwa jest ustanowienie nowego porządku światowego, w którym światowym hegemonem są komunistyczne Chiny, a głównym filarem Pax Sinica jest Federacja Rosyjska. Ponadto, oś Pekin-Moskwa stała się centrum całej sieci mniej lub bardziej sformalizowanych sojuszy globalnych i lokalnych, które skierowane są na działanie przeciw USA (i ich sojusznikom) oraz ich „strategiczne oblężenie” oraz realizację globalnej agendy Pekinu i Moskwy.
Instytucjonalizacja osi Pekin-Moskwa
Na przestrzeni ostatnich dwóch-trzech dekad sojusz Pekin-Moskwa dokonał znaczącej instytucjonalizacji, która według Jing stanowi główne niebezpieczeństwo dla Stanów Zjednoczonych, przede wszystkim dlatego, że gwarantuje to sojuszowi trwałość i odporność na warunki zewnętrzne oraz możliwość kształtowania otoczenia, a nie tylko reagowanie na kryzysy i presję zewnętrzną. Przykładem jest ostatnia wizyta Putina w Pekinie. Data wizyty Putina to podkreśla. Rok 2026 to trzydziesta rocznica ogłoszenia przez Chiny i Rosje „Strategicznego Partnerstwa XXI wieku i dwudziesta piąta rocznica Traktatu o Dobrosąsiedzkich Relacjach i Przyjaznej Współpracy. Podczas ostatniej wizyty, przywódcy Chin i Federacji Rosyjskiej przyjęli również deklarację o latach 2026 i 2027 jako „Chińsko-rosyjskich latach Edukacji”, która – jako jeden z wielu przyjętych dokumentów – rozszerzyła agendę wizyty Putina na szersze obszary współpracy dyplomatycznej, politycznej, międzyrządowej, instytucjonalnej i edukacyjnej. Podczas tej wizyty, władze ChRL i Federacji Rosyjskiej zadecydowały również o przedłużeniu obowiązywania Traktatu o Dobrosąsiedzkich Relacjach i Przyjaznej Współpracy.
Jest to – zdaniem Jing – znak tego, że […] instytucjonalizacja redukuje prawdopodobieństwo tego, że stosunki Chiny-Rosja zawalą się pod presją zewnętrzną. Przedłużenie Traktatu o Dobrosąsiedzkich Stosunkach, Przyjaźni i Współpracy oznacza, że obie strony zamierzają umieścić strategiczną koordynację w długoterminowych, dwustronnych ramach. Podczas wizyty Putina (wraz ze świtą) w Pekinie przyjęto również około czterdziestostronicowy dokument zatytułowany „Wspólna Deklaracja dalszego wzmacniania chińsko-rosyjskiej wszechstronnej strategicznej koordynacji i pogłębiania dobrosąsiedztwa i przyjaznej współpracy”, która opisuje strategiczną współpracę Pekin-Moskwa jako szczytową w historii i o najwyższej dynamice wewnętrznej oraz odporność sojuszu na ewentualną presję z zewnątrz. Przesłanie tego dokumentu – wg Jing – jest jasne: sojusz Chin i Federacji Rosyjskiej nie ulegnie załamaniu pod wpływem amerykańskich i europejskich sankcji, działań wspierających Ukrainę w wojnie obronnej przeciw Moskwie, ani też międzynarodowej krytyki i potępienia. Kurs na strategiczną współpracę komunistycznych Chin i Federacji Rosyjskiej jest stały.
Jak pisze dalej Jing, instyucjonalna głębia tworzy przewidywalność. Daje ona biurokracjom, ministerstwom, uniwersytetom, firmom energetycznym, agencjom infrastrukturalnym i graczom technologicznym ramy stałej współpracy. Nawet jeśli Pekin i Moskwa nie zgadzają się w konkretnych sprawach, istnienie tych kanałów pozwala im na powrót do współpracy po taktycznych sporach. To jest to, co czyni ich stosunki bardziej odporne, niż uczyniłaby to tymczasowa antyzachodnia zbieżność.
Zdolność osi Pekin-Moskwa do skoordynowanych działań
Kolejnym mechanizmem strategiczngo sojuszu komunistycznych Chin i Federacji Rosyjskiej, jest zdolność do wzajemnie koordynowanych działań na wielu obszarach, zarówno w sensie geopolitycznym, jak i domenowym. Pekin i Moskwa mają nie tylko wspólną wizję świata, ale potrafią wytworzyć mechanizmy pozwalające im działać w sektorach współpracy wojskowej, bezpieczeństwa państwowego, gospodarki, polityki energetycznej, cyber, finansowej oraz logistyki i tworzenia oraz obsługiwania łańcuchów dostaw i przepływów strategicznych.
Współpraca wojskowa i w zakresie bezpieczeństwa wykracza już daleko poza kwestie czysto ceremonialne. ChRL i Federacja Rosyjska przeprowadzają cykliczne, regularne wspólne ćwiczenia wojskowe, wspólne szkolenie, a także ćwiczenia marynarek wojennych, wspólne patrole lotnicze, realizują również współpracę wojskowo-technologiczną. Powyższy mechanizm niesie – zdaniem Jing – następującą konsekwencję strategiczną: […] nie jest nią to, że Chiny i Rosja przygotowują się do wspólnej walki w każdym konflikcie. Wzmacniają one […] zdolność do generowania zsynchronizowanej presji, przeprowadzania strategicznej dywersji i wzajemnego zapewniania politycznego i operacyjnego wsparcia podczas kryzysów. Kryzys w Cieśninie Tajwańskiej, w rejonie Morza Bałtyckiego, w Arktyce, na Półwyspie Koreańskim czy Morzu Czarnym nie mogą być dłużej postrzegane osobno, jeśli druga strona może wymuszać presję gdzie indziej. Przykładem jest wsparcie polityczne ChRL dla prowadzenia przez Federację Rosyjską wojny przeciw Ukrainie (pod przykrywką pozorowanej neutralności) i działań hybrydowych przeciwko krajom NATO, zwłaszczas Flanki Wschodniej: Litwie, Łotwie, Estionii, Polsce i Finlandii. Również, „przypadkiem”, wizyta Putina w ChRL zbiegła się z rosyjsko-białoruskimi manewrami wojsk nuklearnych czy „przypadkowymi upadkami” dronów na Łotwie, Litwie, zaostrzeniem działań wobec Ukrainy (ataki dronowe i użycie „Orieszników”) oraz falą fałszywych alarmów i interwencji służb w Polsce, w domach oficjeli (prezydenta Karola Nawrockiego, b. ministra Sławomira Cenckiewicza) czy figur opozycji (red. Tomasza Sakiewicza).
Współpraca ChRL w zakresie bezpieczeństwa obejmuje nie tylko współpracę wojskową, ale również wspólpracę w zakresie: organów porządkowych, cyberbezpieczeństwa, kontrterroryzmu, przestępczości transgranicznej, szeroko pojętego zarządzania kryzysowego. Jak pisze Jing, w praktyce oznacza to, że chińsko-rosyjska współpraca w zakresie bezpieczeństwa rozciąga się obecnie na bezpieczeństwo: wojskowe, wewnętrzne, graniczne, cyber, finansowe oraz bezpieczeństwo w zakresie zarządzania społecznego [social-governance security – autor]. Współpraca ewoluuje w stronę wielodomenowej współpracy bezpieczeństwa, nie tylko prostej dyplomacji wojskowej.
ChRL i Federacja Rosyjska pracują od długiego czasu nad stworzeniem własnego systemu relacji gospodarczych i finansowych, który byłby odporny na presję zewnetrzną. Szczególnie ważnymi celami tych działań są: działanie przeciw sankcjom, redukcja zależności od zachodnich systemów oraz ochrona i bezpieczeństwo własnych łańcuchów dostaw. Pekin i Moskwa rozszerzają współpracę w zakesie produkcji samochodów, statków, lotnictwa cywilnego, gospodarki cyfrowej, sztucznej inteligencji, technologii informacyjnej i łączności, transgranicznego e-handlu i wydobycia minerałów. Wiele z tych sektorów jest powiązanych z odpornością przemysłową, unikaniem sankcji, technologiami podwójnego zastosowania i przyszłością połączeń w Eurazji. Centralnym punktem jest polityka energetyczna. Moskwa i Pekin systematycznie pogłębiają współpracę nad wytworzeniem i usprawnianiem infrastruktury energetycznej, zwłaszcza transgranicznej, włącznie z projektami elektrowni atomowych Xudabao i Tianwan. Dla Moskwy, Chiny stanowią dogodny rynek zbytu dla surowców energetycznych, zwłaszcza w kontekście utraty rynków zachodnich i sankcji. Dla Pekinu zaś Rosja jest bezpiecznym zapleczem energetycznym, zarówno jako źródło surowców energetycznych, jak i bezpieczny szlak dostaw, niezależny od oceanicznych i morskich „wąskich gardeł” w rodzaju Cieśniny Orrmuz czy Cieśniny Malakka. Dwustronna współpraca energetyczna dla Federacji Rosyjskiej oznacza ekonomiczne przetrwanie, a dla Chin – strategiczną dywersyfikację źródeł energii.
ChRL i Federacja Rosyjska dążą też wspólnie do budowy wspólnej infrastruktury transportowej, logistycznej i inwestycyjnej łączącej obydwa kraje z krajami Azji Środkowej, Mongolią, ale także z Europą i Arktyką i tworzące stabilniejszy i bardziej kontrolowalny system lądowo-morski. Agenda Pekinu i Moskwy obejmuje m.in. most autostradowy Heihe-Błagowieszczeńsk, korytarz transportowy Europa-Chiny Zachodnie i połączenia drogowe z Kazachstanem. Ponadto, obydwa kraje pracują nad stworzeniem bezzałogowych systemów transportu towarowego do handlu międzynarodowego. Ostatnie jest częścią koncepcji utworzenia chińsko-rosyjskiej sztucznej inteligencji.
Nie jest to wyłącznie kwestia pogłębiania relacji wyłącznie handlowych i choć Jing Ge patrzy z perspektywy USA, konsekwencje będą odczuwalne także dla innych, mniejszych krajów. ChRL i Federacja Rosyjska […] próbują zbudować fizyczną, finansową i ekonomiczną infrastrukturę, która uczyniłaby Eurazję mniej zależną od kontrolowanych przez Stany Zjednoczone szlaki morskie, zachodnie ubezpieczenia, zachodnie kanały płatnicze i kontrolowane przez Zachód standardy technologiczne.
Technologia i totalitarny (komunistyczny) system wartości
Kolejnym elementem konstytutywnym dla osi Pekin-Moskwa, a jednocześnie czyniącym ten układ zagrożeniem dla Stanów Zjednoczonych i świata są sprzężone i skonwergowane (by użyć określenia autorki) ze sobą technologia i normatywizacja tego sojuszu. Jak pisze Jing, Pekin i Moskwa budują fundamenty niezachodniego ekosystemu technologii i rządzenia. Współpraca technologiczna obejmuje m.in.: ekonomię cyfrową, sztuczną inteligencję, IT i technologie łączności, internet, w tym internet rzeczy, nawigację satelitarną, łączność radiową i satelitarną oraz digitalizację infrastruktur miejskich. Współpraca ta obejmuje także prace nad systemem cyber-inwigilacji, wdrażanym w komunistycznych Chinach pod postacią Systemu Zaufania Społecznego, nad którym od kilku lat eksperymentuje również Federacja Rosyjska, w oparciu o chińskie know-how, technologie, wykonawców i podwykonawców. Jing stawia sprawę jasno – ten, kto kontroluje łączność, przepływ informacji i wszelkie nowoczesne technologie, ten jest w stanie narzucić tą drogą i/lub wdrożyć swój system wartości.
W szczególności ważne są systemy operujące w kosmosie, bazujące na technologiach satelitarnych, ponieważ łączą one zastosowanie cywilne i innowacje, mobilność i dowodzenie w siłach zbrojnych oraz sprawczość w narzucaniu władzy. ChRL i Federacja Rosyjska współpracują m.in. w budowie Międzynarodowej Bazy Księżycowej, bezzałogowej eksploracji Księżyca oraz eksploracji głębokiego kosmosu. Wdrażają również „Mapę Drogową Współpracy w Dziedzinie Nawigacji Satelitarnej na lata 2026-2030”, która ma za zadanie wzmocnić współpracę i koordynację chińskiego systemu Beidou i rosyjskiego GLONASS, co będzie miało konsekwencje dla pozycjonowania, nawigacji sateliternej, systemów bezzałogowych i eksploracji kosmosu w długofalowej perspektywie.
Kolejną areną współpracy technologicznej ChRL i Federacji Rosyjskiej jest AI. Chiny i Rosja współpracują nad cywilnymi aplikacjami AI, infrastrukturą cyfrową, cyfryzacją miast oraz technologiami informacyjnymi i komunikacyjnymi. Koordynują również działania na rzecz międzynarodowego zarządzania AI. Poparcie Rosji dla chińskiej propozycji utworzenia Światowej Organizacji Współpracy nad AI sugerują, że Pekin i Moskwa mogą promować ustanowienie zasad AI różniących się od zachodnich […], z większym naciskiem na suwerenność, współpracę prowadzoną przez państwa i polityczną kontrolą nad danymi i ich platformami.
ChRL i Federacja Rosyjska krytykują również „zewnętrzny przymus wojskowy”, zabójstwa i porwania przywódców „suwerennych państw” czy naruszanie ich immunitetu. Swoją drogą, zupełnie „przypadkiem”, Chiny nie potępiają ani agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, ani wywierania wpływu czy operacji wpływu Moskwy na dawne sowieckie imperium. Jest to – zdaniem Jing – skierowane nie tylko i nie tyle na wzajemną ochronę swoich systemów władzy, co na światową delegitymizację systemu ochrony praw człowieka, demokracji czy sprawiedliwości międzynarodowej. Ogólnym celem jest tutaj redefinicja pojęcia suwerenności państwowej tak, by służyło ono ochronie i izolacji chińskiego i rosyjskiego (neosowieckiego) systemu władzy.
Choć Jing Ge nie pisze o tym wprost, współpraca technologiczna i w dziedzinie normatywizacji sojuszu Pekin-Moskwa ma za cel również eksport systemu władzy panującego w ChRL i Federacji Rosyjskiej, tym samym realizując światową i regionalną agendę KPCh i „korporacji czekistów”.
